Londër, 10 gusht, Zhurnal.mk – Për këdo në Evropë që ende mendonte se ndryshimet klimatike ishin një problem për brezat e ardhshëm, valët e të nxehtit ekstrem të kësaj vere kanë sjellë një realitet të qartë: pasojat ekonomike të klimës tashmë kanë mbërritur dhe po kushtojnë qindra miliarda euro, shkruan Reuters.
Temperaturat rekord dhe thatësirat e kësaj vere, të cilat shkencëtarët thonë se janë përkeqësuar nga ngrohja globale, kanë shkaktuar probleme serioze në prodhimin e energjisë, transportin detar dhe shëndetin publik.
Ndërkohë, sezoni i zjarreve pritet të jetë ndër më të rëndët, nëse jo më i rëndi, në historinë e Evropës.
Ekonomistët dhe akademikët vlerësojnë se dëmi ndaj ekonomisë evropiane tashmë matet në qindra miliarda euro. Por ata paralajmërojnë se kjo është vetëm fillimi: kostot pritet të rriten më shpejt sesa temperaturat.
Evropa po ndryshon klimatikisht më shpejt se çdo kontinent tjetër dhe dëmet po rëndojnë financat publike, po shkaktojnë luhatje të forta të inflacionit, po ndryshojnë hartën e turizmit dhe po detyrojnë Evropën të rishikojë mënyrën se si prodhon energji dhe transporton mallrat.
“Ajo që e bën vitin 2026 veçanërisht shqetësues nga këndvështrimi ekonomik është se kemi disa episode të njëpasnjëshme të fenomeneve ekstreme”, tha Sehrish Usman, ekonomiste në Universitetin e Mannheim-it.
Dëme rekord ekonomike nga temperaturat e larta
Temperaturat arritën nivele rekord në qershor dhe korrik dhe ekonomistët thonë se dëmet ekonomike ka të ngjarë të tejkalojnë çdo rekord të mëparshëm.
Transporti në lumenjtë Rhein dhe Danub, arterie kryesore për transportin e mallrave, është kufizuar rëndë për shkak të nivelit të ulët të ujit. Më shumë se gjysmë duzine reaktorësh bërthamorë kanë ndaluar ose kanë reduktuar prodhimin për shkak të vështirësive në ftohje.
Parashikimet për prodhimin bujqësor janë ulur. Kulturat që korren më vonë, si misri dhe luledielli, kishin pësuar tashmë humbje prej rreth 6–7% në korrik.
Nxehtësia e madhe ul edhe produktivitetin e njerëzve dhe tashmë ka shkaktuar dhjetëra mijëra vdekje. Vetëm Gjermania ka raportuar më shumë se 10 mijë vdekje të lidhura me temperaturat e larta.
Ndërkohë, kostot e reagimit emergjent, si luftimi i zjarreve dhe kufizimi i konsumit të energjisë, po rëndojnë më tej buxhetet publike.
Sipas vlerësimeve të ING, vetëm ndërprerja e transportit në Rhein mund t’i ulë këtë vit PBB-në e Gjermanisë me 0.3 pikë përqindjeje. MBH Bank në Hungari vlerëson se çdo javë që centrali më i madh bërthamor i vendit qëndron jashtë funksionit mund t’i kushtojë ekonomisë 0.1 pikë përqindjeje të PBB-së.
Kompania gjermane e sigurimeve Allianz vlerëson se vetëm vala e të nxehtit dyjavore e qershorit do të ulë PBB-në e Evropës me 0.3 pikë përqindjeje. Ndërsa ndryshimet klimatike mund t’u heqin ekonomive më të ekspozuara, si Spanja, Franca dhe Italia, rreth 5–7% të rritjes ekonomike deri në vitin 2030.
“Fatura totale për këtë vit do të jetë shumë më e madhe”, tha Hazem Krichene, ekonomist në Allianz. Ai shtoi se kjo shifër nuk përfshin zjarret, thatësirat, përmbytjet e ndryshme dhe ndikimin e pritshëm të fenomenit El Niño.
Duke qenë se eurozona pritet të rritet vetëm rreth 1% këtë vit, goditja është veçanërisht e madhe.
Evropa Jugore përballet me rënie të turizmit dhe rritje të inflacionit
Evropa Jugore mund të jetë ndër rajonet më të goditura, pasi rritjet e temperaturave janë më të mëdha atje. Kjo mund të dëmtojë të ardhurat nga turizmi, të përkeqësojë dështimet e të korrave dhe të nxisë migrimin drejt zonave më të freskëta.
“A mund t’i imagjinoni turistët duke ecur në jug të Italisë apo Spanjës në 45 gradë? Unë nuk mundem. Prandaj mendoj se natyra e turizmit do të ndryshojë”, tha Carsten Brzeski, ekonomist në ING.
Sipas tij, jugu mund të ketë më shumë turistë gjatë gjithë vitit, por kulmi i sezonit veror mund të bjerë, ndërsa pushuesit zhvendosen drejt veriut. Kjo do të godiste industrinë e hotelerisë dhe shërbimeve në Evropën Jugore.
Jugu do të përballet gjithashtu me rritje më të madhe të çmimeve të ushqimeve për shkak të motit ekstrem, duke e vështirësuar punën e Bankës Qendrore Evropiane (BQE), e cila tashmë përpiqet të mbajë inflacionin pranë objektivit.
Sipas studiuesit Maximilian Kotz, temperaturat ekstreme ndikojnë më shumë në çmimet e ushqimeve në vendet që janë tashmë më të nxehta.
Në vitin 2022, temperaturat ekstreme rritën inflacionin e eurozonës me rreth 0.34 pikë përqindjeje, përmes rritjes së çmimeve të ushqimeve, me Evropën Jugore që pësoi goditjen më të madhe.
Ndërkohë, ndërprerjet e transportit lumor po e bëjnë më të vështirë furnizimin me karburant në disa pjesë të Evropës, duke rritur diferencat rajonale të çmimeve.
Presioni mbi buxhetet po rrit shqetësimin për BQE-në
Pasojat fiskale po bien më shumë mbi ekonomitë që kanë më pak mundësi për t’i përballuar ato, thekson Allianz.
Sipas vlerësimeve të kompanisë, të ardhurat vjetore nga taksat mund të bien me rreth:
1.8% në Francë
1.3% në Itali
1.3% në Spanjë
Kjo ndodh sepse sistemet progresive të taksimit bëjnë që të ardhurat e shtetit të bien më shpejt sesa prodhimi ekonomik.
Në të njëjtën kohë, marzhet e fitimit të bizneseve do të bien, duke ulur investimet dhe duke thelluar dëmet ekonomike.
Shpenzimet e qeverive, ndërkaq, rriten si për shkak të financimit të emergjencave, ashtu edhe për shkak të nevojës për investime afatgjata — për shembull, për ta bërë prodhimin e energjisë dhe rrjetet e transportit më rezistente ndaj klimës.
“Një shqetësim kryesor është se vendet ende mbështeten shumë te reagimet emergjente të momentit, të cilat janë të kushtueshme dhe shpesh joefikase”, tha Heather Grabbe, eksperte e lartë në institutin Bruegel.
Por investitorët mund të kundërshtojnë nëse qeveritë përpiqen të shpenzojnë më shumë. Nivelet e borxhit janë tashmë të larta – veçanërisht në Francë dhe Itali – dhe vendet duhet të investojnë në mbrojtje dhe në tranzicionin e energjisë së gjelbër.
Dilema mund të tërheqë BQE-në, e cila bleu triliona euro borxhe të vendeve në dekadën e fundit për të mbajtur kostot e huamarrjes të ulëta kur inflacioni ishte shumë i ulët.
