Një bisedë, dy rrëfime krejt të kundërta dhe bindje e palëkundur nga të dyja palët. Psikologjia zbulon një mekanizëm të trurit që mund të ndryshojë gjithçka që besojmë për të kaluarën
Dy njerëz marrin pjesë në të njëjtin takim familjar. Gjatë bisedës, njëri thotë diçka që tjetri e përjeton si fyerje. Disa ditë më vonë, kur përpiqen ta sqarojnë situatën, kuptojnë se kujtimet e tyre ndryshojnë pothuajse në çdo hollësi.
Njëri këmbëngul se është poshtëruar para të gjithëve, ndërsa tjetri është i bindur se ka bërë vetëm një shaka të pafajshme.
Kush ka të drejtë? Dhe a do të thotë kjo se njëri prej tyre po gënjen?
Përgjigjja nuk është aq e thjeshtë. Psikologjia tregon se kujtesa njerëzore është shumë më e ndërlikuar sesa mendojmë.
Truri nuk është kamerë që regjistron gjithçka
Shpesh besojmë se kujtimet janë regjistrime të sakta të ngjarjeve. Në të vërtetë, sa herë rikujtojmë diçka, truri e rindërton përvojën duke përdorur informacionet e ruajtura.
Një studim i botuar në revistën shkencore Memory Studies tregoi se rrëfimet për ngjarjet personale mund të ndryshojnë edhe brenda një jave.
Pjesëmarrësit përshkruan katër ngjarje nga jeta e tyre, duke imagjinuar se po ia tregonin një polici, psikologu ose miku. Kur i rrëfyen sërish pas shtatë ditësh, disa hollësi mungonin, të tjera ishin shtuar dhe herë pas here shfaqeshin kundërthënie.
Kjo tregon se ndryshimet në rrëfim nuk janë domosdoshmërisht dëshmi e gënjeshtrës së qëllimshme.
Edhe mënyra si bëhet një pyetje mund ta ndryshojë kujtimin
Një nga eksperimentet më të njohura mbi kujtesën u realizua në vitin 1974 nga psikologët Elizabeth Loftus dhe John Palmer.
Pjesëmarrësit shikuan pamje aksidentesh automobilistike dhe më pas iu përgjigjën pyetjeve për shpejtësinë e automjeteve.
Rezultatet treguan se formulimi i pyetjes ndikonte në përgjigje. Kur përdorej një fjalë që sugjeronte përplasje më të fuqishme, pjesëmarrësit vlerësonin shpejtësi më të madhe.
Një javë më vonë, disa prej tyre deklaruan se kishin parë xhama të thyer, ndonëse në pamje nuk kishte të tillë.
Studimi origjinal dëshmoi se informacionet e mëvonshme mund të ndikojnë në atë që besojmë se mbajmë mend.
Prandaj, siguria e plotë në një kujtim nuk garanton domosdoshmërisht saktësinë e tij.
DC_Studio
Pse secili mban mend hollësi të ndryshme?
Një studim i vitit 2023, i publikuar në Applied Cognitive Psychology, ndoqi 213 pjesëmarrës gjatë 18 muajve, duke analizuar aspekte të ndryshme të kujtesës për të njëjtën ngjarje publike.
Studiuesit zbuluan se aftësia për të kujtuar saktë një kategori informacioni nuk nënkupton domosdoshmërisht saktësi të njëjtë në kategoritë e tjera.
Dikush mund të kujtojë mirë faktet, por jo emocionet e përjetuara. Një tjetër mund të mbajë mend atmosferën, ndërsa harron hollësitë konkrete.
Kjo ndihmon të kuptojmë pse dy njerëz mund të japin përshkrime të ndryshme, pa qenë domosdoshmërisht të pandershëm.
Kur bindjet tona ndikojnë në atë që shohim
Një mekanizëm tjetër psikologjik është paragjykimi i konfirmimit, prirja për t’u kushtuar më shumë rëndësi informacioneve që mbështesin bindjet tona.
Nëse besojmë se dikush nuk na respekton, mund t’i interpretojmë edhe komentet e zakonshme si mungesë respekti.
Nëse kemi besim tek ai person, të njëjtat fjalë mund të na duken një shaka miqësore.
Problemi fillon kur interpretimin personal e konsiderojmë të vetmin shpjegim të mundshëm.
Atëherë biseda nuk zhvillohet më për të kuptuar çfarë ka ndodhur, por për të dëshmuar kush ka të drejtë.
Të kuptosh tjetrin nuk do të thotë t’i japësh të drejtë
Në marrëdhëniet familjare, miqësore dhe në çift, shpesh ngatërrohen dy gjëra: qëllimi dhe ndikimi i një veprimi.
Një person mund të mos ketë synuar të lëndojë, ndërsa tjetri mund të jetë ndier vërtet i lënduar.
Pranimi i ndjenjave të dikujt nuk kërkon medoemos pajtim me interpretimin e tij.
Për shembull, mund të themi:
“E kuptoj se fjalët e mia të kanë lënduar, megjithëse nuk ishte ky qëllimi im.”
Megjithatë, është e rëndësishme të theksohet se jo çdo version i një ngjarjeje është njësoj i saktë. Faktet mund të verifikohen dhe përgjegjësia për sjelljet e dëmshme nuk zhduket vetëm sepse dikush e kujton ndryshe situatën.
Kur dëshira për të fituar debatin e dëmton marrëdhënien
Ndonjëherë, pas një grindjeje të vogël qëndrojnë vite pakënaqësish të pathëna.
Njëri person mund ta përjetojë kundërshtimin si refuzim, ndërsa tjetri mund të ketë frikë se pranimi i gabimit do ta bëjë të duket i dobët.
Kështu, një fjali e thënë gjatë darkës familjare mund të shndërrohet në debat për gjithçka që nuk është sqaruar prej vitesh.
Pjekuria emocionale nuk nënkupton të heqësh gjithmonë dorë nga mendimi yt, por të jesh i gatshëm ta shqyrtosh atë dhe ta dëgjosh tjetrin.
Sepse, në fund, problemi nuk është gjithmonë se dy njerëz e shohin ndryshe të njëjtën ngjarje, por se njëri prej tyre beson se vetëm këndvështrimi i tij mund të jetë i vlefshëm.
