Shkup, 9 korrik – Ndërsa Komisionerja e BE-së për Zgjerimin, Marta Kos, gjatë vizitës së saj dje në Shkup, dërgoi përsëri mesazhe “inkurajuese” për perspektivën evropiane të vendit, por edhe se “vendi duhet të përmbushë angazhimet e tij”, faktet tregojnë se retorika politike dhe realiteti po ndryshojnë gjithnjë e më shumë. Domethënë, megjithëse dëgjojmë vazhdimisht nga Brukseli se dera e zgjerimit është e hapur, se reformat janë e vetmja rrugë përpara dhe se Ballkani Perëndimor ka vendin e vet në Bashkimin Evropian, një përparim të tillë nuk ka ende.
Ndryshimi i Kushtetutës, hap i domosdoshëm për fillim të negociatave
Miratimi i ndryshimeve kushtetuese të dakorduara mbetet hapi i domosdoshëm i ardhshëm për fillimin formal të procesit të anëtarësimit. BE-ja kërkon edhe një konsensus të përbashkët ndërpartiak për Kodin Zgjedhor, në mënyrë që vendi të shfrytëzojë plotësisht momentumin në integrimin evropian.
Qytetarët dhe kompanitë tashmë po i ndiejnë përfitimet e Unionit, duke përmendur heqjen e roamingut, programin Erasmus Plus, lidhjen me iniciativat e inteligjencës artificiale, programet shëndetësore dhe sigurinë kibernetike.
Anëtarësimi i plotë do të sjellë përfitime edhe më të mëdha, do të sjellë të drejta dhe mundësi të barabarta për qytetarët dhe bizneset dhe mbështetje edhe më të madhe për ndërtimin e infrastrukturës dhe ndihmë për rajonet rurale.
Të gjithë në Bruksel duan të njëjtën gjë, por “miratimi i ndryshimeve kushtetuese të dakorduara mbetet hapi i nevojshëm i ardhshëm për një fillim formal”.
BE-ja mund të fitojë një anëtar të ri nga Ballkani Perëndimor deri në vitin 2028 dhe se vendi ynë duhet të jetë ndër ata që do të përparojnë më shpejt.
Më pak financa nëse nuk vazhdoni rrugën drejt BE-së
Sapo Maqedonia e Veriut të bëhet anëtare e plotë, vendi do të marrë shumë më tepër. Mali i Zi, që është është lider dhe do të marrë tre herë më shumë fonde në ndihmë financiare nga BE-ja sesa merr tani.
Korniza financiare shumëvjeçare për buxhetin e BE-së, e cila aktualisht është në diskutim në institucionet evropiane, ngre një dilemë serioze se sa zgjerimi është realisht ndër prioritetet e Brukselit zyrtar.
Nuk ka indikacione të qarta në parashikimet e buxhetit se Bashkimi Evropian po përgatitet të pranojë anëtarë të rinj gjatë ciklit të ardhshëm financiar shtatëvjeçar. Kjo në vetvete nuk do të thotë që zgjerimi është ndalur zyrtarisht, por lë një përshtypje të fortë se zbatimi i zgjerimit të Unionit me vendet e Ballkanit Perëndimor nuk përshpejtohet nëse vetë vendet nuk e përshpejtojnë atë.
Mesazhet diplomatike tingëllojnë optimiste, ndërsa planet financiare tregojnë për një vlerësim politik shumë më të kujdesshëm, dhe madje të ndryshëm. Dhe është buxheti, shumë më tepër sesa deklaratat e zyrtarëve evropianë, që është treguesi më i mirë i asaj që është planifikuar realisht.
Në rrethana të tilla, askush nuk pret seriozisht që Bashkimi Evropian të pranojë një anëtar të ri vitin e ardhshëm, duke pasur parasysh faktin se edhe vendet në krye kanë nevojë për pak më shumë kohë për të përfunduar procesin e pranimit. Edhe pse Mali i Zi është më përpara në procesin e pranimit, Kroacia deklaron hapur se pa përmbushur kushtet e saj nuk do të ketë ratifikim të traktatit të pranimit. Nga ana tjetër, Shqipëria po përballet me trazira të brendshme dhe është më se e qartë se kushte të tilla krijojnë rezerva midis disa shteteve anëtare, të cilat besojnë se vendi nuk është realisht gati për anëtarësim në afat të shkurtër.
Rrezik që të mbyllet dera e BE-së
E rëndësishme është se brenda një viti Evropa do të hyjë në një cikël të ri politik, konkretisht me zgjedhjet presidenciale në Francë në vitin 2027. Ka shumë të ngjarë që rezultati specifik i këtyre zgjedhjeve në Francë të ketë një ndikim jashtëzakonisht të rëndësishëm dhe substancial në rrjedhën e ardhshme të Unionit.
Nëse në Francë fiton Marine Le Pen, atëherë do të fitojë një opsion politik që e shtyn “ristrukturimin e thellë të brendshëm të Unionit” si përparësi dhe i përmbahet në mënyrë të ngurtë qëndrimit “kundër zgjerimeve të reja!”.
Marta Kos nuk përfaqëson ndonjë lloj pike kthese, por përkundrazi aktivitet të rregullt diplomatik brenda kornizës së mandatit të saj.
Nga ana tjetër, BE-ja duhet të ketë hapa konkret politikë dhe financiarë që do të tregojnë se Unioni po përgatitet vërtet për anëtarë të rinj, ndryshe këto fjalime mbeten pjesë e retorikës diplomatike evropiane tashmë të njohur – retorikë që ka ruajtur shpresën midis vendeve kandidate për vite me radhë, por nuk ofron një përgjigje të qartë se kur kjo shpresë do të shndërrohet në realitet.
