Oman, 23 gusht Zhurnal.mk – Rreth 35 milionë vjet më parë, përplasja e pllakës arabe me atë euroaziatike nisi një transformim të fuqishëm gjeologjik. I njëjti proces që ngriti Malet Zagros dhe formësoi zonën e Ngushticës së Hormuzit lidhet edhe me kushtet që ruajtën pasuritë e mëdha të hidrokarbureve të rajonit.
Historia e rezervave të mëdha të naftës së Iranit dhe e një prej rrugëve ujore më strategjike të planetit nis dhjetëra miliona vjet përpara kufijve, luftërave dhe rivaliteteve moderne në Lindjen e Mesme.
Rreth 35 milionë vjet më parë, pllaka tektonike arabe nisi të përplasej me pllakën euroaziatike, duke transformuar gradualisht gjeografinë e rajonit.
Përplasja çoi në tkurrjen e Oqeanit të lashtë Tetis, i cili dikur ndante dy superkontinentet, Laurazinë dhe Gondvanën. Me kalimin e kohës, Laurazia do të lidhej me masat tokësore që sot përbëjnë Amerikën e Veriut, Evropën dhe pjesë të Azisë, ndërsa Gondvana u fragmentua në Amerikën e Jugut, Afrikë, Antarktidë, Australi dhe Indi.
Gjurmët e historisë së lashtë gjeologjike të rajonit vazhdojnë të shihen edhe sot në zonën e Gjirit Persik dhe Ngushticës së Hormuzit.
Përplasja që ngriti Malet Zagros
Sipas National Geographic, ndërsa pllaka arabe vazhdoi lëvizjen drejt pllakës euroaziatike, përplasja dhe deformimi i kores tokësore ngritën Malet Zagros, vargmali që shtrihet në një pjesë të konsiderueshme të Iranit.
Pesha dhe proceset tektonike të lidhura me ngritjen e maleve deformuan skajin e pllakës arabe dhe formësuan pellgun përpara Zagrosit dhe rajonin që sot përfshin Gjirin Persik dhe Ngushticën e Hormuzit.
Por historia gjeologjike që formësoi këtë territor është e lidhur edhe me një tjetër pasuri vendimtare për Iranin dhe vendet e Gjirit: naftën.
Si u krijuan kushtet për rezervat e naftës
Për qindra miliona vjet përpara përplasjes së pllakës arabe me Euroazinë, zona që sot përbën një pjesë të Gadishullit Arabik dhe Gjirit Persik ishte e mbuluar në periudha të ndryshme nga dete të cekëta.
Këto mjedise detare krijuan kushte të favorshme për grumbullimin e sasive të mëdha të materialit organik.
Kur organizmat detarë vdisnin, mbetjet e tyre depozitoheshin në fund të detit dhe mbuloheshin gradualisht nga shtresa sedimentesh, përfshirë baltën dhe rërën.
Të izoluara dhe të varrosura gjithnjë e më thellë, këto materiale organike iu nënshtruan për miliona vjet temperaturave dhe presioneve të larta. Proceset gjeologjike i transformuan gradualisht në hidrokarbure, përfshirë naftën bruto.
Më pas, deformimet e shkaktuara nga përplasja e pllakave krijuan struktura gjeologjike të afta për të grumbulluar dhe ruajtur hidrokarburet. Kjo histori e gjatë gjeologjike është një nga arsyet pse Irani dhe rajoni përreth Gjirit Persik zotërojnë sot disa prej rezervave më të mëdha të naftës dhe gazit në botë.
Hormuzi, nga gjeologjia te rëndësia strategjike
Ngushtica e Hormuzit është sot një prej pikave më të ndjeshme të tregtisë globale të energjisë. Pozicioni i saj gjeografik e ka kthyer këtë korridor të ngushtë detar në një zonë me rëndësi të jashtëzakonshme strategjike.
Në një analizë mbi ndikimin e gjeografisë në fuqinë ushtarake dhe politike, Tim Marshall, autor i librit Prisoners of Geography (“Të burgosurit e gjeografisë”), ka theksuar se edhe fuqia ushtarake ka kufizime kur përballet me terrenin dhe kushtet natyrore.
“Mund të kesh ushtrinë më të fuqishme që bota ka parë ndonjëherë, por ajo që do t’i pengojë do të jetë natyra”, është shprehur Marshall, duke nënvizuar rëndësinë strategjike të gjeografisë së rajonit.
Duke iu referuar historisë së Gjirit Persik, ai shkroi gjithashtu në mars se: “Nuk është çudi që asirianët e quanin Gjirin Persik ‘Deti i Hidhur’.”
Kështu, një proces tektonik i nisur dhjetëra miliona vjet më parë nuk ndryshoi vetëm relievin e rajonit. Ai kontribuoi në krijimin dhe ruajtjen e rezervave të mëdha të hidrokarbureve dhe formësoi një hapësirë detare që sot ndodhet në qendër të interesave ekonomike, energjetike dhe strategjike botërore./ Përshtati “Pamfleti” nga “CNN”.
