Shkup, 23 qershor Zhurnal.mk – Të ardhurat nga kontributet e mbledhura për PIOM në vitin 2024 janë rritur me 14% krahasuar me vitin 2023 dhe arrijnë në 71.435.601 mijë denarë, me pjesëmarrje prej 61,74% në të ardhurat totale të realizuara.
Megjithatë, rritja e të ardhurave në vitin 2024 ende nuk është e mjaftueshme për të mbuluar shpenzimet për pensione, të cilat gjithashtu rriten çdo vit dhe në vitin 2024 kanë arritur në 90.277.241 mijë denarë.
Këtë e theksojnë auditorët në raportin më të fundit të Entit Shtetëror të Revizionit për funksionimin e Fondit të Sigurimit Pensional dhe Invalidor në vitin 2024. Në të ata vënë në dukje se ka dobësi serioze financiare dhe administrative, ndërsa kanë dhënë opinion të pafavorshëm si për pasqyrat financiare, ashtu edhe për ligjshmërinë e funksionimit.
Enti Shtetëror i Revizionit konstaton se, pavarësisht rritjes së të ardhurave nga kontributet, sistemi pensional ende nuk mund t’i mbulojë vetë shpenzimet për pagesën e pensioneve dhe mbetet fuqimisht i varur nga transferet nga buxheti i shtetit. Auditorët kanë shprehur opinion negativ për vërtetësinë dhe objektivitetin e pasqyrave financiare të PIOM-it për vitin 2024, si dhe për pajtueshmërinë e punës së tij me rregulloret ligjore.
Sipas raportit të revizionit, të ardhurat nga kontributet për sigurimin pensional dhe invalidor në vitin 2024 janë rritur me 14% krahasuar me vitin e kaluar dhe kanë arritur në 71,4 miliardë denarë. Megjithatë, ato nuk kanë qenë të mjaftueshme për të mbuluar shpenzimet për pensione, të cilat kanë kaluar 90,2 miliardë denarë dhe vazhdojnë të rriten nga viti në vit.
Për shkak të këtij hendeku midis të ardhurave dhe shpenzimeve, Fondi vazhdon të mbështetet në mjete nga buxheti i shtetit. Në vitin 2024, transferet nga buxheti kanë marrë pjesë me 36,71% në të ardhurat totale të PIOM-it, që paraqet rritje prej 4,14 pikë përqindje krahasuar me vitin 2023. Auditorët vlerësojnë se kjo tregon se sistemi pensional mbetet strukturisht i varur nga mbështetja buxhetore.
Raporti tregon edhe përkeqësim të raportit mes numrit të të siguruarve dhe numrit të pensionistëve. Në fund të vitit 2024 në vend ka pasur 556.294 të siguruar dhe 343.048 pensionistë, që do të thotë se për një pensionist kanë ardhur vetëm 1,63 të siguruar. Një vit më parë ky raport ishte 1 me 1,70, gjë që tregon presion shtesë mbi qëndrueshmërinë e sistemit pensional.
Ndër vërejtjet më të rëndësishme është edhe vonesa e pagesave drejt shtyllës së dytë pensionale. Edhe pse Fondi i llogarit dhe i dërgon në kohë obligimet, mjetet nuk transferohen me kohë te shoqëritë private pensionale. Gjatë vitit 2024 vonesa mesatare ka qenë rreth dy muaj, ndërsa deri më 27 shkurt 2026 është regjistruar një borxh prej rreth 2,6 miliardë denarësh për kontribute të pa shpërndara.
Auditorët kanë konstatuar një problem edhe më serioz lidhur me sigurimin shëndetësor të pensionistëve. Sipas raportit, PIOM nuk i ka paguar me kohë kontributet ndaj Fondit të Sigurimit Shëndetësor, megjithëse ka obligim ligjor për këtë. Gjatë viteve 2024 dhe 2025 pagesat kanë vonuar me disa muaj, ndërsa deri në fund të shkurtit vonesa ka arritur deri në tetë muaj. Detyrimet e papaguara për periudhën qershor 2025 – janar 2026 arrijnë në 8,4 miliardë denarë, ose rreth 136,4 milionë euro.
Raporti thekson se kjo situatë u mundëson pensionistëve të përdorin shërbime shëndetësore pa ndërprerje, por njëkohësisht ndikon negativisht në likuiditetin e Fondit të Sigurimit Shëndetësor.
Përveç problemeve financiare, auditorët theksojnë edhe mungesën kronike të stafit profesional në PIOM. Mungojnë punonjës në sektorët kyç, njësitë rajonale, shërbimet e IT-së dhe auditimi i brendshëm, gjë që sipas raportit ndikon drejtpërdrejt në cilësinë e funksionimit të institucionit.
Revizioni ka zbuluar edhe një sërë dobësish administrative dhe kontabël. Mes tyre janë mosregjistrimi i pasurisë së luajtshme dhe të paluajtshme të fituar përmes procedurave të falimentimit, inventar jo i plotë i tokës, kërkesa për të cilat nuk është përcaktuar baza ligjore ose parashkrimi, evidencë e pamjaftueshme për disa të ardhura nga akcizat, dobësi në dhënien me qira të hapësirave afariste, si dhe mangësi në prokurimet publike dhe në menaxhimin e shtëpive për akomodimin e pensionistëve. Auditorët vërejnë gjithashtu se në llogarinë për mbledhjen dhe shpërndarjen e kontributeve në fund të çdo viti mbeten mjete të papërdorura që nuk shfrytëzohen për pagesën e pensioneve.
Në pjesën e çështjeve të tjera, Enti Shtetëror i Revizionit thekson edhe mospërputhje midis Ligjit për sigurimin pensional dhe invalidor dhe Ligjit për nëpunësit administrativë në mënyrën e llogaritjes së pagave të punonjësve. Për tejkalimin e gjendjes së konstatuar, auditorët kanë dhënë rekomandime për të cilat institucionet përkatëse janë të obliguara të veprojnë.
