Shkup, 12 gusht Zhurnal.mk – Sot bëhen 25 vjet nga ngjarjet tragjike në Luboten, një nga episodet më të rënda të konfliktit të vitit 2001 në Maqedoni. Më 12 gusht 2001, vetëm një ditë para nënshkrimit të Marrëveshjes Kornizë të Ohrit, në fshatin me shumicë shqiptare pranë Shkupit u zhvillua një operacion i forcave policore maqedonase, pas luftimeve dhe incidenteve të armatosura që kishin përfshirë zonën.
Ngjarjet nisën pas 10 gushtit 2001, kur një shpërthim mine në afërsi të Lubotenit, në zonën e Malit të Thatë të Shkupit, vrau tetë pjesëtarë të forcave të sigurisë dhe plagosi të tjerë. Më pas, situata u përshkallëzua dhe më 12 gusht forca të mëdha policore hynë në Luboten. Sipas konstatimeve të Tribunalit Penal Ndërkombëtar për ish-Jugosllavinë, grupi policor përbëhej nga të paktën 60 deri në 70 policë rezervistë, ndërsa numri mund të ketë qenë edhe mbi 100. Operacioni u mbështet edhe nga forcat e ushtrisë të pozicionuara në zonën malore përreth fshatit.
Sipas Tribunalit të Hagës, gjatë hyrjes në fshat pati vrasje të civilëve shqiptarë të paarmatosur, keqtrajtime dhe shkatërrim të pronës. Gjykata konstatoi se në operacion u vranë tre civilë shqiptarë, ndërsa 13 banorë të tjerë iu nënshtruan trajtimit mizor. Gjithashtu, u konstatua shkatërrimi pa arsye të ligjshme i 12 shtëpive ose objekteve të tjera në pronësi të banorëve shqiptarë.
Ngjarjet nuk përfunduan me hyrjen e forcave në Luboten. Sipas aktakuzës së Tribunalit, mbi 100 burra shqiptarë u arrestuan gjatë dhe pas operacionit dhe shumë prej tyre u keqtrajtuan në Luboten, në pikat e kontrollit dhe më pas në stacione policore në Shkup. Dokumentet gjyqësore përshkruajnë rrahje, poshtërime dhe keqtrajtime të përsëritura të të arrestuarve.
Një nga rastet e dokumentuara ishte ai i Rami Jusufit, i cili u qëllua për vdekje në shtëpinë e tij. Në një tjetër rast, Sulejman Bajrami u qëllua për vdekje pasi tentoi të largohej, ndërsa Atulla Qaili ndërroi jetë më 13 gusht, pas rrahjeve të marra në Luboten dhe më pas gjatë transportimit dhe ndalimit në stacionin policor të Mirkovcit.
Rasti i Lubotenit përfundoi edhe para drejtësisë ndërkombëtare. Në vitin 2005, Tribunali Penal Ndërkombëtar për ish-Jugosllavinë ngriti aktakuzë ndaj ish-ministrit të Punëve të Brendshme, Ljube Boshkoski, dhe ish-policit Johan Tarçulovski, për krime të lidhura me operacionin në Luboten. Në vitin 2008, Tarçulovski u dënua me 12 vjet burgim, ndërsa Boškoski u shpall i pafajshëm.
Në vitin 2010, Dhoma e Apelit e Tribunalit konfirmoi dënimin e Tarçulovskit dhe pafajësinë e Boškoskit. Apeli konfirmoi se Tarçulovski kishte urdhëruar, planifikuar dhe nxitur krimet e kryera gjatë operacionit të 12 gushtit. Gjykata konstatoi gjithashtu se objektivi mbizotërues i operacionit ishte një sulm pa dallim ndaj shqiptarëve etnikë dhe pronës së tyre.
Në vendimin e Tribunalit thuhet se operacioni nuk ishte thjesht një aksion për kërkimin dhe arrestimin e pjesëtarëve të Ushtrisë Çlirimtare Kombëtare, por se mënyra e veprimit të policisë përfshinte vrasje, trajtim mizor dhe shkatërrim të qëllimshëm të pronës së banorëve shqiptarë të Lubotenit. Gjykata e cilësoi atë si një veprim hakmarrës ndaj popullsisë shqiptare për veprimet e UÇK-së në zonë.
Ngjarjet e Lubotenit ndodhën në një moment veçanërisht të ndjeshëm të konfliktit. Operacioni i 12 gushtit u zhvillua vetëm një ditë para nënshkrimit të Marrëveshjes Kornizë të Ohrit, më 13 gusht 2001, marrëveshje e cila i dha fund konfliktit të armatosur dhe hapi një kapitull të ri politik dhe institucional për vendin.
Sot, 25 vjet më vonë, Luboteni mbetet pjesë e kujtesës së rëndë të vitit 2001. Për familjet e viktimave dhe banorët e fshatit, kjo datë rikthen kujtimet e humbjeve, dhunës dhe pasigurisë së asaj periudhe. Për shoqërinë, ajo mbetet një kujtesë se pasojat e konflikteve nuk përfundojnë me heshtjen e armëve.
Një çerek shekulli pas tragjedisë së Lubotenit, kujtesa e viktimave mbetet pjesë e historisë së vitit 2001 dhe e domosdoshmërisë për të ndërtuar një shoqëri ku drejtësia, përgjegjësia institucionale dhe dialogu të jenë mbi konfliktin dhe hakmarrjen.
