Beograd, 1 shtator, argument.mk/ – Vdekja e kriminelit të luftës Ratko Mlladiq dhe reagimet e një pjese të opinionit publik dhe politikanëve nga Serbia dhe Republika Srpska kanë nxjerrë në pah problemet e thella shoqërore, ndërsa veçanërisht bie në sy reagimi i autoriteteve zyrtare të Serbisë, i cili mund të paraqitet si një kronologji e hipokrizisë politike.
Historia e fshehjes së Ratko Mlladiqit është historia e mënyrës se si Republika e Serbisë fshehu urdhërdhënësin dhe kryerësin e disa prej krimeve më të rënda, përfshirë gjenocidin, duke u përpjekur në thelb që në këtë mënyrë të mbronte jo vetëm vetë Mlladiqin, por edhe narrativat që duhej të krijoheshin për luftërat e viteve ’90.
Gjithashtu, nga perspektiva e sotme, historia e arrestimit të Mlladiqit duket më shumë si shfrytëzimi i një “monedhe të shtrenjtë” në përpjekjen për ta paraqitur Serbinë si një shtet që dëshiron sinqerisht të bëhet anëtare e Bashkimit Evropian, sesa si një synim real i shoqërisë për t’u përballur me të kaluarën dhe për të kaluar nëpër një proces katarsisi, shkruan klix.ba.
Gjykata Ndërkombëtare në Hagë lëshoi urdhërarrest për Ratko Mlladiqin në vitin 1996. Regjimi i atëhershëm i Slobodan Millosheviqit nuk kishte aspak qëllim ta dorëzonte Mlladiqin dhe krimineli i luftës jetonte në Beograd dhe në Serbi si një qytetar i lirë. Mlladiqi kishte mbrojtje nga pjesëtarë të Ushtrisë Jugosllave, të cilët ruanin apartamentin e tij në rrugën Blagoja Parovića, në lagjen Banovo Brdo të Beogradit.
Në vitin 1996, Milorad Dodik, i cili sot është lideri i partisë më të madhe në Republikën Srpska, deklaronte në një intervistë se Radovan Karaxhiq dhe Ratko Mlladiq duhej të dërgoheshin në Hagë. Qëndrimet e tij sot janë dukshëm të ndryshme.
Pas rënies së Slobodan Millosheviqit, Mlladiqi jetoi në Banovo Brdo deri në qershor të vitit 2001. Më pas, për rreth një vit, qëndroi në objekte të ndryshme ushtarake nëpër Serbi, nga kazermat në Topçider deri te një objekt ushtarak në Stragari.
Serbia nënshkroi në prill të vitit 2002 një marrëveshje bashkëpunimi me Tribunalin e Hagës. Pas kësaj, Mlladiqi u fsheh në apartamente që për të i merrnin me qira rrjeti i mbështetësve të tij. Sipas agjencisë Tanjug, deri në vitin 2006 ai kryesisht ishte “fshehur” në Novi Beograd, në apartamente në disa adresa të ndryshme, si dhe në lagjet Bezhanijska Kosa dhe Banjica.
Deri në arrestimin e tij në vitin 2011, Mlladiqi pjesën më të madhe të kohës e kaloi në fshatin Lazarevo, pranë Zrenjaninit. Ai kishte edhe një letërnjoftim të lëshuar në emër të Milorad Komadiqit.
Nga këto fakte për periudhën kur Mlladiqi ishte një prej personave më të kërkuar në botë, është e qartë se edhe pas rënies së Millosheviqit ai duhej të ishte nën një lloj mbrojtjeje, të paktën nga pjesë të sistemit të sigurisë dhe inteligjencës së Republikës së Serbisë.
Pra, Serbisë iu deshën plot nëntë vjet nga marrja zyrtare e detyrimit për të bashkëpunuar me Tribunalin e Hagës deri në arrestimin e Mlladiqit, ndërsa krimineli i luftës gjendej në afërsi të të afërmve të tij.
Megjithatë, pavarësisht këtyre fakteve, është e qartë se për arrestimin e Mlladiqit në Serbi nevojitej një dozë e caktuar guximi politik, të cilin në atë kohë e tregoi presidenti Boris Tadiq.
Pas arrestimit, Tadiqi deklaroi se Ratko Mlladiqi ishte arrestuar në orët e mëngjesit në një aksion të koordinuar të Agjencisë së Informacionit dhe Sigurisë dhe Shërbimit për Zbulimin e Krimeve të Luftës. Ai tha se me këtë ishte konfirmuar se Serbia po e përmbyllte bashkëpunimin me Tribunalin e Hagës dhe se Mlladiqi do të ekstradohej në këtë gjykatë të Kombeve të Bashkuara.
Tadiqi paralajmëroi gjithashtu se do të vazhdonte hetimi për personat që kishin ndihmuar në fshehjen e Mlladiqit dhe nëse struktura të tilla ekzistonin edhe brenda shtetit. Ai tha se të gjithë ata që kishin ndihmuar do të ndiqeshin penalisht.
Nën udhëheqjen e Tadiqit, Kuvendi i Serbisë miratoi një rezolutë për Srebrenicën, në të cilën Serbia e njohu krimin në përputhje me vendimet e Tribunalit të Hagës, duke pranuar në thelb edhe gjenocidin e kryer.
Mund të diskutohet nëse Tadiqi ishte i sinqertë dhe nëse këto veprime u ndërmorën për arsye oportuniste. Por fakti është se ato u ndërmorën dhe është e vështirë të imagjinohet që pushteti aktual i Serbisë të ndërmarrë diçka të ngjashme.
Nëse shoqëria serbe do të ishte përballur më me sukses me të kaluarën nëse në pushtet do të kishin mbetur forcat që, të paktën në aspektin e narrativës, i pranonin krimet, mbetet çështje për diskutim në fushën e sociologjisë dhe shkencave politike.
Ardhja në pushtet e radikalëve të “riformatuar”, në formën e Partisë Përparimtare Serbe nën drejtimin e Aleksandar Vuçiqit, e shoi shpresën për një zhvillim të tillë.
Pushteti aktual në Serbi, përmes deklaratave të politikanëve dhe mediave që ndodhen nën kontrollin e tij, e glorifikon rolin e kriminelit të luftës Mlladiq dhe e mitologjizon atë si një viktimë që është “vrarë në Hagë”.
Presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiq, e ka akuzuar Evropën se nuk është e civilizuar, pasi Mekanizmi Rezidual në Hagë, për shkak të gjendjes së tij shëndetësore, nuk e liroi më herët nga burgu kriminelin e luftës të dënuar me burgim të përjetshëm.
Ministri i Drejtësisë, Nenad Vujiq, kishte njoftuar se Mlladiqi do të varrosej me nderimet më të larta ushtarake, por më vonë Vuçiqi e mohoi një gjë të tillë. Vlerësimi është se, për shkak të presionit ndërkombëtar, Vuçiqi do të përpiqet ta shmangë një varrim shtetëror për Mlladiqin.
Fakti është se nga momenti kur u lëshua urdhërarresti për Mlladiqin e deri në vdekjen e tij, liderët politikë të Serbisë vetëm për një periudhë të shkurtër ishin të gatshëm të distancoheshin, të paktën në aspektin e narrativës, nga Mlladiqi dhe trashëgimia e krimeve të tij.
Serbia e sotme jo vetëm që nuk distancohet nga kriminelët e luftës, por i pranon ata me krahëhapur dhe i përfshin në mitologjinë e saj bashkëkohore.
