Shkup, 26 qershor Zhurnal.mk – Edhe pse idetë për një model të ri të zgjerimit të Bashkimit Evropian janë ende në fazat fillestare, është e qartë se procesi aktual është konsumuar dhe nuk është më i qëndrueshëm për vendet e Ballkanit Perëndimor. Kështu u shpreh prof. dr. Silvana Mojsovska nga Instituti Ekonomik pranë Universitetit “Shën Kirili dhe Metodi” në Shkup.
Në emisionin debatues “Top Tema”, Mojsovska theksoi se vendet e rajonit kanë pritur për një kohë shumë të gjatë para dyerve të BE-së, duke zbatuar reforma që shpesh nuk kanë sjellë përparim real. Sipas saj, përjashtim bëjnë Mali i Zi dhe deri diku Shqipëria.
Ajo tha se një nga ndryshimet kryesore të modelit të ri që po shqyrtohet në Bruksel është futja e një dimensioni politik, i cili do t’u mundësonte vendeve të Ballkanit Perëndimor të merrnin pjesë në takimet e Bashkimit Evropian si “vëzhgues progresivë”.
“Një qasje e tillë do t’i jepte procesit një dinamikë të re. Shtetet do të ndiheshin pjesë e institucioneve evropiane, edhe pse vetëm si vëzhgues dhe jo si vendimmarrës. Megjithatë, është e rëndësishme të ulesh në të njëjtën tryezë me ata që marrin vendime”, tha Mojsovska, duke iu referuar edhe deklaratave optimiste të kryeministrit maqedonas pas takimeve me liderët evropianë, përfshirë Olaf Scholz dhe Emmanuel Macron.
Sipas saj, shtylla e dytë e modelit të ri është afrimi ekonomik përmes formalizimit të qasjes në tregun e përbashkët të BE-së. Ajo shpjegoi se vendet kandidate tashmë kanë marrëveshje që u japin një nivel të caktuar qasjeje në treg, por plani i ri synon ta thellojë këtë integrim dhe t’i japë një strukturë të qartë.
“Procesi që deri tani zhvillohej pa një plan të mirëfilltë, tani po merr formë. Synimi është që rajoni të integrohet më thellë në tregun e përbashkët edhe para anëtarësimit të plotë”, theksoi ajo.
Mojsovska vlerësoi se Mali i Zi mbetet vendi më pranë anëtarësimit në BE dhe ka gjasa të bëhet anëtari i 28-të i Unionit, megjithëse ende nuk ekziston një afat i saktë kohor.
Ajo përfundoi se, përveç statusit kandidat të Ukrainës dhe Moldavisë, ende nuk ka vendime konkrete, por është e dukshme se në Bruksel po shtohet presioni për të ndryshuar modelin ekzistues të zgjerimit të Bashkimit Evropian.
BE-ja është nën presion për të rishikuar politikën e zgjerimit – Mali i Zi dhe Shqipëria në fokus
Diskutimet për zgjerimin e Bashkimit Evropian po marrin një dinamikë të re përmes një sërë dokumentesh jozyrtare (“non-paper”) dhe propozimeve të shteteve anëtare. Kjo vjen si rezultat i nevojës për të zgjidhur statusin e Ukrainës, por edhe për të treguar rezultate konkrete në procesin e integrimit të vendeve të Ballkanit Perëndimor.
Këtë e deklaroi dr. Simonida Kaçarska, drejtoreshë e Institutit për Politikë Evropiane (EPI), gjatë emisionit “Top Tema”.
Sipas saj, iniciativat e fundit janë përgjigje ndaj propozimit të Komisionit Evropian të muajit shkurt për modelin e ashtuquajtur “anëtarësim i kthyeshëm”, i cili parashikonte mundësinë që vendet kandidate të ktheheshin prapa në proces nëse nuk vazhdonin me reformat. Ky model u refuzua menjëherë nga shtetet anëtare.
“Si rezultat, komisionerja evropiane Marta Kos u kërkoi vendeve anëtare të paraqesin propozimet e tyre për mënyrën se si duhet të vazhdojë procesi i zgjerimit”, tha Kaçarska.
Ajo veçoi si veçanërisht të rëndësishme propozimet gjermane dhe, mbi të gjitha, dokumentin e përbashkët franko-gjerman, duke theksuar se koordinimi mes Parisit dhe Berlinit ka qenë gjithmonë vendimtar për drejtimin e Bashkimit Evropian.
Ndërkohë, vendet e Beneluksit, të udhëhequra nga Holanda, kanë dorëzuar një dokument që vendos theks të madh te garancitë në procesin e anëtarësimit, veçanërisht në fushën e sundimit të ligjit. Këto ide pritet të jenë pjesë e diskutimeve strategjike të Këshillit Evropian në muajin tetor.
Kaçarska theksoi se, ndërsa Ukraina trajtohet si një rast i veçantë për shkak të luftës, Komisioni Evropian po ushtron presion ndaj shteteve anëtare që të arrijnë rezultate konkrete edhe me Ballkanin Perëndimor.
“Mali i Zi po ecën drejt mbylljes së negociatave. Ai tashmë ka mbyllur rreth 16 kapituj dhe pritet të mbyllë edhe dy ose tre të tjerë. Edhe pse është ende larg përfundimit të të gjitha 33 kapitujve, përparimi është i dukshëm”, tha ajo.
Sipas Kaçarskës, një përparim i ngjashëm pritet edhe nga Shqipëria, gjë që do ta rrisë më tej presionin mbi Bashkimin Evropian për të përmbushur premtimet për anëtarësimin e vendeve të rajonit.
Ajo përfundoi se muajt e ardhshëm do të jenë vendimtarë për përcaktimin e kornizës së re financiare dhe strategjike të BE-së, ku zgjerimi nuk shihet më vetëm si një proces teknik, por si një domosdoshmëri gjeopolitike në kushtet e luftës në Ukrainë.
